Η Δήλος ένα μικρό νησί των Κυκλάδων, μια κουκίδα στο χάρτη, δίπλα στην κοσμοπολίτικη Μύκονο, η οποία όμως έχει αφήσει το στίγμα της στην Παγκόσμια Ιστορία ως το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο της αρχαιότητας.
Η Δήλος έχει μέγιστο μήκος 5 χλμ., το πλάτος της δεν ξεπερνά τα 1.300 μ. και το ψηλότερο σημείο, η κορυφή του Κύνθου, είναι 112μ.
Το έδαφός της είναι βραχώδες και άγονο, εκτός από μια μικρή κοιλάδα στα βορειοδυτικά, που καταλαμβάνεται από το Ιερό του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος.
Μυθολογία
Στη αρχαία Ορτυγία (Δήλος) σύμφωνα με την μυθολογία κατέφυγε η Λητώ για να γεννήσει τον Απόλλωνα και την Άρτεμη και να γλυτώσει από την οργή της θεάς Ήρας.
Λέγεται ότι η Λητώ γέννησε πρώτα την Άρτεμη, ώστε να την βοηθήσει μετά για να γεννήσει τον Απόλλωνα.
Από το ψηλότερο σημείο, την κορυφή του Κύνθου, ο Δίας παρακολουθούσε την γέννηση του Απόλλωνα.
Μέχρι εκείνη τη στιγμή το νησί ήταν μια άγνωστη ξέρα (άδηλος), η οποία έγινε φανερή και φωτεινή (Δήλος), από όπου πήρε και την ονομασία της.
Η Δήλος ήταν το μεγαλύτερο λατρευτικό κέντρο όπου ερχόντουσαν πιστοί από όλο τον Ελλαδικό χώρο για να προσφέρουν θυσίες στον Απόλλωνα και την Άρτεμη.
Στη Δήλο σταμάτησε και ο Θησέας για να τιμήσει τον θεό Απόλλωνα, επιστρέφοντας από την Κρήτη, αφού εξουδετέρωσε το μινώταυρο.
Ιστορία
Οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι Κάρες το 3000 π.Χ., σύμφωνα με τον ιστορικό Θουκιδίδη, ενώ από τα αρχαιολογικά ευρήματα βρέθηκαν κατάλοιπα Μινωικής και Μυκηναϊκής Περιόδου.
Μετέπειτα γύρω στο 1000 π.Χ. εγκαταστάθηκαν Ιωνικά φύλλα και το νησί αποτέλεσε πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο, σε μία κοινότητα νησιών του Αιγαίου υπό την προστασία της Νάξου.
Στη Δήλο κάθε τέσσερα χρόνια τελούνταν τα «Δήλεια», θρησκευτική γιορτή προς τιμή του Απόλλωνα, της Άρτεμης και της Λητώς, όπου οι πιστοί προσέφεραν θυσίες, νέες και νέοι χόρευαν προς τιμή των θεών, ενώ διεξάγονταν και μουσικοί αγώνες προς τιμή του Απόλλωνα.
Στην κοινότητα κατάφεραν να εισχώρησαν οι Αθηναίοι – με επιχείρημα την ιωνική καταγωγή τους – και στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. επέβαλαν την κυριαρχία τους.
Το 540 π.Χ. στην εποχή του Πεισίστρατου απομάκρυναν όλους τους τάφους από την περιοχή του ιερού επιβάλλοντας τον πρώτο εξαγνισμό στο νησί.
H Δήλος καθώς και τα άλλα νησιά των Κυκλάδων δεν γνώρισαν καταστροφές κατά την διάρκεια των Περσικών Πολέμων.
Το 478 π.Χ. αποτέλεσε έδρα της πρώτης Αθηναϊκής Συμμαχίας, όπου όλες οι παραθαλάσσιες πόλεις και τα νησιά του Αιγαίου ενώθηκαν κάτω από την ηγεμονία της Αθήνας.
Η συμμαχία πραγματοποιήθηκε την περίοδο των Μηδικών πολέμων, ως συνένωση των Ελληνικών πόλεων στον αγώνα κατά της Περσικής Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών.
Η συνελεύσεις της συμμαχίας συγκαλούνταν στη Δήλο, στο ιερό του Απόλλωνα, όπου υπήρχε το συμμαχικό ταμείο υπό την προστασία 10 θησαυροφυλάκων, το οποίο παρέμεινε μέχρι το 454 π.Χ. όπου και με μεταφέρθηκε στην Αθήνα.
Το 426 π.Χ. οι Αθηναίοι επέβαλαν και δεύτερο εξαγνισμό απομακρύνοντας όλα τα οστά των νεκρών που είχαν ταφεί στη Δήλο, μεταφέροντας τα στη γειτονική Ρήνεια.
Από τότε οι Αθηναίοι απαγόρευσαν τους θανάτους και τις γεννήσεις στο νησί.
Στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. και μέχρι το 168 π.Χ. η Δήλος γνώρισε μεγάλη άνθηση κάτι που της χάρισε την «ανεξαρτησία» της. Την περίοδο αυτή φτιάχτηκαν μεγαλοπρεπή οικοδομήματα.
Το 166 π.Χ. με απόφαση της ρωμαϊκής συγκλήτου, η Δήλος πέρασε στην κυριαρχία των Αθηναίων, οι οποίοι εξόρισαν τους κατοίκους και εγκατέστησαν δικούς τους κληρούχους.
Με την εξέλιξη αυτή το νησί γίνεται ξανά ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά κέντρα του Αιγαίου.
Η Δήλος εκείνη την περίοδο ήταν το κέντρο του δουλεμπορίου, ενώ εικάζεται από τους ιστορικούς ότι μέσα σε μία μέρα πουλιούνταν και αγοράζονταν έως και 10.000 δούλοι.
Το 90 π.Χ. υπολογίζεται ότι στη Δήλο κατοικούσαν περίπου 30.000 άνθρωποι.
Οι περισσότεροι ήταν Αθηναίοι και Ρωμαίοι, αλλά σύμφωνα με τους ιστορικούς στη Δήλο κατοικούσαν άνθρωποι από την Πελοπόννησο, την κεντρική και δυτική Ελλάδα, τη Μακεδονία, τα νησιά του Αιγαίου, τη Θράκη και τον Εύξεινο Πόντο, την Ταυρική Χερσόνησο, την Τρωάδα, τη Μυσία, την Αιολίδα, την Ιωνία, τη Λυδία, την Καρία, τη Λυκία, τη Βιθυνία, την Παφλαγονία, τον Πόντο, την Καππαδοκία, την Πισιδία, την Παμφυλία, την Κιλικία, τη Συρία, τη Μηδία, την Κύπρο, την Αίγυπτο, την Κυρήνη, την Αραβία κ.ά.
Το 88 π.Χ. ο Μιθριδάτης Στ’ Βασιλιάς του Πόντου επιτίθεται και καταστρέφει το νησί εξοντώνοντας 20.000 κατοίκους, γιατί κατά τον πόλεμό του με τους Ρωμαίους η Δήλος τάχθηκε στο πλευρό της Ρώμης.
Το 69 π.Χ. το νησί χτυπήθηκε από τους πειρατές του Αθηνόδωρου, συμμάχου του Μιθριδάτη, ενώ στην συνέχεια δέχτηκε πολλές επιθέσεις, κυρίως από πειρατές, με αποτέλεσμα να πληγεί η ειρηνική ζωή του νησιού και να ανακοπεί η εμπορική ακμή του.
Το 1877 πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες επίσημες ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής.
Τα αρχαία της Δήλου
Ολόκληρη η Δήλος είναι ένας αρχαιολογικός χώρος με σπάνια οικοδομήματα και πολλά γλυπτά.
Κατά την περίοδο που η Δήλος βρισκόταν υπό ξένη κατοχή πολλά από τα γλυπτά της μεταφέρθηκαν στη Βενετία, στη Ρώμη και στην Αγγλία ενώ άλλα μεταφέρθηκαν σε μουσεία της Ελλάδας για να προφυλαχθούν.
Εξορμήσεις
Η Δήλος σήμερα είναι ένα ακατοίκητο νησί, με σπουδαίους αρχαιολογικούς χώρους που μπορεί κανείς να το επισκεφθεί στα πλαίσια μιας εκδρομής με τα καΐκια που κάνουν καθημερινά αυτό το δρομολόγιο από το γειτονικό λιμάνι της Μυκόνου.
Ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να «ταξιδέψει» στις ένδοξες περιόδους του νησιού μέσα από τις αρχαιότητες.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν:
- Τα ερείπια των τριών ναών αφιερωμένοι στο θεό Απόλλωνα.
- Τα Προπύλαια, και η αγορά των Κομπεταλιατών
- Το Άνδηρο των Λεόντων, τα περίφημα λιοντάρια, από μάρμαρο Νάξου, που είναι τοποθετημένα σε μια σειρά για να φυλάνε την Ιερή λίμνη.
- Η Ιερή Λίμνη, στην οποία κολυμπούσαν οι ιεροί κύκνοι του Απόλλωνα, σήμερα δεν υπάρχει, αφού σκεπάστηκε, μετά από επιδημία ελονοσίας, το 1926.
- Τα ερείπια της παλαίστρας, του σταδίου και του γυμνασίου.
- Η συνοικία του θεάτρου, που αποτελούσε και το περισσότερο πυκνοκατοικημένο τμήμα της πόλης.
- Η Οικία του Διονύσου, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αρχαίας κατοικίας στη Δήλο.
- Ο κεράτινος βωμός στον οποίο χόρευαν κατά τις γιορτές προς τιμή του Απόλλωνα.
- Το Αρτεμίσιο, το ιερό της Άρτεμης,
- Η συνοικία της λίμνης, στην οποία βρίσκεται ο ναός της Λητώς.
Τέλος, στο μουσείο του νησιού εκτίθενται γλυπτά Κλασικών Χρόνων, συλλογή πήλινων αγγείων από την Προϊστορική ως την Ελληνιστική Εποχή καθώς επίσης φιδωτά και μωσαϊκά,
Φύση
Στη Δήλο η βλάστηση είναι πολύ υποβαθμισμένη και το μόνο που συναντάμε είναι κάποια ενδημικά είδη.
Φτωχή είναι και η πανίδα στην περιοχή, η οποία βασίζεται κυρίως σε ορισμένα είδη ασπόνδυλων, λόγω της υποβαθμισμένης βλάστησης.
