Ιστορικός Πύργος Παλατάκι
Στον Ιστορικό χώρο του Πύργου Παλατάκι δόθηκε μία από τις μεγαλύτερες μάχες της Ελληνικής Επανάστασης τον Αύγουστο του 1826, γνωστή ως η «μάχη του Χαϊδαρίου», με τον Στρατάρχη Γεώργιο Καραϊσκάκη και τον Γάλλο φιλέλληνα Κάρολο Φαβιέρο, ηγούμενοι 2500 ατάκτων πολεμιστών να αντιμετωπίζουν την στρατιά του Κιουταχή, ο οποίος πολιορκούσε την Ακρόπολη των Αθηνών.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του αγωνιστή και ιστορικού Χρήστου Βυζάντιου, ο οποίος έλαβε μέρος στις μάχες του Χαϊδαρίου τον Αύγουστο του 1826, αναφέρεται για πρώτη φορά κάποιος Πύργος με κήπο, στον οποίο οχυρώθηκε ο Καραϊσκάκης κατά την μάχη.
Η ακριβής όμως χρονολογία ανέγερσης του πύργου είναι ασαφής.
Σε γενικές γραμμές τοποθετείται στις πρώτες μετεπαναστατικές δεκαετίες.
Ερευνητές αποδίδουν τον σχεδιασμό του στον Γάλλο αρχιτέκτονα Γουσταύο Μπουλανζέ, ο οποίος θεωρείται από πολλούς και ο αρχιτέκτονας του Πύργου της Βασιλίσσης στο Ίλιον, με τον οποίο το Παλατάκι έχει αρκετές μορφολογικές ομοιότητες.
Άλλη εκδοχή θέλει ως δημιουργό του πύργου τον αρχιτέκτονα και πολεοδόμο Σταμάτιο Κλεάνθη (1802-1862), ιδιαίτερα γνωστό από τα γοτθικίζοντα μέγαρα της Δουκίσσης της Πλακεντίας στην Πεντέλη και το κέντρο της σημερινής Αθήνας.
Με βάση τη σύνδεση του πύργου με τον Κλεάνθη, καθώς και την εξοχική του θέση, έχει υποτεθεί ότι το Παλατάκι χτίστηκε κατά παραγγελία της Δούκισσας της Πλακεντίας και σύμφωνα με τον θρύλο χρησιμοποιούσε το Παλατάκι για τις μυστικές συναντήσεις της με τον λήσταρχο Νταβέλη.
Το οίκημα πέρασε στην ιδιοκτησία του φιλότεχνου Τήνιου τραπεζίτη Νικόλαου Νάζου. Ο Νάζος μετέτρεψε το Παλατάκι σε καλλιτεχνικό κέντρο, όπου σύχναζαν οι μεγάλοι Έλληνες ζωγράφοι Νικηφόρος Λύτρας και Νικόλαος Γύζης.
Στη συνέχεια ιδιοκτήτης του πύργου έγινε ο Γεώργιος Θων, επιμελητής των ανακτόρων επί Γεωργίου Α’.
Ο Θων τοποθέτησε μπροστά στην είσοδο του πύργου μαρμάρινη στήλη με προτομή προς τιμήν του Κάρολου Φαβιέρου για την «μάχη του Χαϊδαρίου», με την αναθηματική στήλη να υπάρχει ακόμα.
Στις αρχές του 20ού αιώνα το Παλατάκι αναφέρεται ότι πέρασε στην ιδιοκτησία του Χιώτη εφοπλιστή Αντώνιου Παλιού.
Κάποιες πηγές όμως παρουσιάζουν ως ιδιοκτήτη του πύργου κατά τα τέλη του 19ου και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα τον μεγαλοκτηματία Γεώργιο Παχύ.
Βασικά χαρακτηριστικά του Πύργου είναι ο φρουριακός χαρακτήρας(επάλξεις, γωνιακοί πύργοι, στενά παράθυρα), οι ραδινές αναλογίες και τα γοτθικίζοντα διακοσμητικά στοιχεία (παράθυρα επιστεφόμενα από οξυκόρυφα τόξα, εξωτερικός κεραμοπλαστικός διάκοσμος, διαμόρφωση επάλξεων και γωνιακών πυργίσκων).
Κατά την περίοδο 1957-1971 το Παλατάκι στέγασε την ψυχιατρική κλινική «Άγιος Ιωάννης», ενώ το 1979 ο ιστορικός χώρος και ο Πύργος ανακηρύχθηκε διατηρητέος ιστορικός τόπος από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Το 1985 περιήλθε στην ιδιοκτησία του Δήμου Χαϊδαρίου και αμέσως ξεκίνησαν οι εργασίες επισκευής και αποκατάστασης του μνημείου.
Σήμερα ο πύργος Παλατάκι στεγάζει το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Χαϊδαρίου.
